[Aata panui, ko te kowhiringa mo te hoko nga whare o te Whare Ahuru, ka whakahoki riihi atu i roto i nga “tau e rua” mai i te wa o te whakataunga, kei roto i te DVD me te Pukapuka Whakatuturutanga (wharangi 3), kahore i roto i te Puhera Whakataunga. He tikanga hoko ta Te Whare Ahuru kei te waatea ki a Ngati Porou, mai i te wa o te whakataunga mo nga tau 170 i muri mai, mea ra kei tua atu enei waahi i nga hiahia a te Karauna. Engari kaore e taea te hoko ka whakahoki riihi. Kei kona ano etahi atu waahi a te Karauna, pera i nga waahi Kura, me nga waahi pirihimana, ka taea te hoko, ka whakahoki riihi.]
I te marama o Tihema, te tau 2007 ka pootitia e nga mema o Ngati Porou ma Te Runanga o Ngati Porou (“te Runanga”) e whakatau a ratou kereme hoki atu ki nga tau o muri, I raro I te Tiriti, ma te whakarite a-kanohi me te Karauna. Mai I taua wa ko Te Haeata te Komiti Iti o Te Runanga kei te whakarite aua kereme - he komiti, e whitu nga kanohi o nga hapu, e toru nga kanohi o Te Runanga. Kua whakatautia e Te Haeata he Whakataunga a-Ture (“DOS”) o nga kereme a Ngati Porou mo Ngati Porou katoa. Ka whai waahi nga uri o Ngati Porou inaianei ki te pooti mea kei te whakaae ratou ki tenei tono mo te whakataunga, kaore ranei.
E whakapono ana a Te Haeata kua whakaritea e ratou te tino whakataunga pai mo Ngati Porou, a ka ea I te Mauri Mana Whakahere hou ka whakaturia, I muri o te whakataunga,(“PSGE”) te toha nga ohaoha rawa hei painga mo nga mema katoa – mo nga uri o naianei me nga uri whakaheke ahakoa kei hea. E whakapono ana a Te Haeata kua whakaritetia e ratou te tino whakataunga mo Ngati Porou, ano, ko te Mauri Mana Whakahaere (“PSGE”) kua whakaritea
Ko te hiahia kia whakatuturutia, kia whakaaetia ranei e nga uri o Ngati Porou te Whakataunga a-Ture, kia whakahaeretia ai te whakataunga. No reira kei te inoi atu a Te Haeata ki nga uri o Ngati Porou, kia pooti. Panui tonu mai kia marama koe heaha te kaupapa e hiahiatia ana kia pooti koe, me pehea hoki koe ki te pooti.
Ko te whakataunga mo nga mema katoa o Ngati Porou, ara ko nga uri o nga whanau hapu o Ngati Porou mai i Potikirua ki Te Toka a Taiau, me:
• Ratou I heke mai I tetahi/ etahi tipuna ranei o Ngati Porou; me
• Nga Hapu o Ngati Porou.
Mo etahi atu panui, me te rarangi o Nga Hapu o Ngati Porou, e whakahau ana a Te Haeata kia panui koe I te Whakataunga a-Ture.
Ko nga rarangi kereme kei roto I te Whakataunga a-Ture.
Ko te Whakatuturutanga he whakarite i te tautoko mai i nga Mema o Ngati Porou. Ka taea e ratou te pooti, tuatahi, mo te Whakataunga a-Ture, tuarua mo te tono e pa ana ki te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou i te wa e whakahaeretia ana te whakatuturutanga. Ma te hua o nga pooti e whakaatu mai mea kua whakatuturutia te puhera whakataunga me te tono mo te Mauri Mana Whakahaere hou. Kia marama ai koe me pehea koe ki te pooti mo i enei kaupapa e rua, kei roto i te pukapuka nei nga whakamarama heaha kei roto i te Whakataunga a-Ture, me te hanganga, me nga whakahaere o te Mauri Mana Whakahaere hou kua marohitia.
Kua whakaae takitarotia te Whakataunga a-Ture i runga i te haina tuatahitanga a Te Haeata me te Karauna. Engari me whakaae rawa nga mema o Ngati Porou ki te Whakataunga a-Ture, katahi ano ka tuturu. Ano, kaore e taea te whakawhiti nga rawa whakataunga kia tau rawa tetahi hanganga kawanatanga e takohanga ana, e marekereke ana nga mahi, e whai mana ana hoki hei mangai mo te iwi. Ko te wahanga tuarua mo te whakahaere i te Whakatuturutanga ko te whakaae a Ngati Porou mo te hanganga o te Mauri Mana Whakahaere kawanatanga (PSGE) kua whakaaetia e Te Haeata me te Karauna.
Kei te whakahaeretia e Te Haeata he rarangi hui ki Aotearoa whanui, ki Poihakena hoki, ara ki Sydney, ki Melbourne, ki Brisbane. Ko te kaupapa ko te whakatuturutanga. Ka whai waahi koe ki te whakatakoto o patai mo te Whakataunga a-Ture me te Kawanatanga hou. Kei te tono atu a Te Haeata kia haere mai ki te hui kei roto i to rohe.
Ara nga kape o te Whakataunga a-Ture me te Pukapuka a-Ture a Te Poari Kai Tiaki o te Kawanatanga hou, kei te tari o Te Runanga o Ngati Porou, kei Turanga me Ruatorea, me nga tari rohe katoa o Te Puni Kokiri kei Aotearoa.
Mo ia mema o Ngati Porou kua rehita, tekau ma waru nga tau nuku atu, e ahei ana ki te whakatakoto to pooti ake, me te pooti a-hui mo nga patai e rua.
Ahakoa kotahi anake to pooti mo nga patai e rua, me kowhiri ko tehea te huarahi ka whai atu koe. Kei runga i te pepa pooti nga whakamarama
Ka whakahaeretia nga pooti a-hui i ia hui whakatuturutanga. Ka rehitatia ratou kua tau atu ki te hui. I muri mai o te whakatakotoranga me nga patapatai, ka whakahaeretia nga pooti mo nga patai e rua e pa ana ki te whakatuturutanga. Ma nga ringa e tohu.
Ma nga pooti a-tangata me nga pooti a-hui e tohu mai mea e kaha ana a Ngati Porou ki te tautoko kia whakatuturutia te Whakataunga a-Ture me te Kawanatanga hou. Otira, i te mutunga o te ra, ma nga pooti a-tangata e whakaatu mai mea kua whakaaetia te whakatuturutanga. No reira kei te tono atu a Te Haeata ki nga mema o Ngati Porou kia whakatakototia a koutou pooti a-tangata, a, hara mai hoki ki nga hui whakatuturu ki te pooti a-hui.
He rite tonu nga patai mo te pooti a-tangata me te pooti a-hui, anei:
(Titiro ki raro nei, mo etahi panui tua atu e pa ana ki te Mana Whakahaere mo te Iwi me nga rawa ika.).
Mea e kaha ana te tautoko mo te Whakataunga a-Ture, me te Mauri Mana Whakahaere Kawanatana, mai i nga mema o Ngati Porou i nga hui whakatuturu ka hainatia te Whakataunga a-Ture, me te Kawanatanga hou.
E toru nga wahanga o te Whakataunga-a-Ture, ko te moni, ko nga whenua, ko nga whakaritenga whanaungatanga ki te Karauna.
E $123 miriona taara te tahua moni putea ka whakawhiwhia ki te Mauri Mana Kawanatanga hou, hei awhina i a Ngati Porou kia tipu i ona ahuatanga katoa, tae noa atu ki te whakatipu moni. Anei nga wehenga o taua putea moni:
I tua atu o te moni whakatau, ka utua nga moni hua e putu ana i runga ake i te $90 miriona taara moni utunga.
Ka whakawhititia e te Karauna nga taitara o nga whenua e whai ake nei ki a Ngati Porou:
(Kia whakawhititia nga whenua nei, ka mau tonu te tikanga kia waatea ki te tokomaha.)
Ka taea e Ngati Porou te hoko nga whenua a te Karauna kei roto i te rohe o Ngati Porou, i roto i te rua tau, mai i te wa o te whakataunga. Ka whakahoki riihitia e Ngati Porou ki te Karauna. He maha nga waahi whenua nei, kei reira nga kura e tu ana, me nga whare me nga whenua pirihimana hoki.
Ka taea ano e Ngati Porou te hoko etahi atu waahi whenua a te Karauna tuwhene ki a ratou whakaritenga. Ka mau tonu tenei kaupapa mo nga tau 170 mai i te ra whakataunga. Ara, mai i te Te Whare Ahuru, Te Tari Pirihimana, Te Tahuhu o te Matauranga, Te Manatu Kaupapa Waonga, Te Tahuu o te Ture, Te Papa Atawhai, me te Ara Poutama Aotearoa.
He wahanga i te hui mo nga Kai kereme ka whakatautia a ratou kereme i te Whakataunga a-Ture a Ngati Porou i raro i te Tiriti, ki te korero ki te Karauna mo o ratou pouri i nga kaupapa i whati i te Karauna i raro i te Tiriti o Waitangi (“he tikanga whakahaere kia whakapuakina nga pouritanga”). He rekoata whai tikanga ka pupuritia o nga hui nei.
Whakaaro a-tuhituhi ki nga tari o Te Runanga o Ngati Porou, ki runga ranei i te ipurangi, i nga hui whakatuturutanga, ki nga kanohi o nga kanohi kahui ranei.
I mua o te whakawhititanga o nga rawa mai i te Karauna ki a Ngati Porou, me noho rawa he hanganga a-ture, ara Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou, kia whakawhiwhia I aua rawa, ki te whakahaere hoki. Ko tenei wahanga ka ata whakaatatia te tono mo te hanganga o te Kawanatanga hou, ara te PSGE. Kua pataitia atu ki a Ngati Porou kia pooti.
Ko te tono mo te Kawanatanga hou, ko te ingoa ko Te Runanganui o Ngati Porou, ka noho hei Poari Kai Tiaki.
E rua nga kaupapa I pai ake ki a Te Haeata kia noho te Kawanatanga hou hei Poari Kai Tiaki. Tuatahi, he marama te nuinga o nga tangata ki tenei tumomo whakahaere a-ture, he pai hoki mo te tiaki nga rawa me nga moni mo te tokomaha o nga uri. Tuarua, ka ngawari ake nga taake mo ake tonu.
Pera tonu i nga Poari Kai Tiaki, me whakarite he Kai Tiaki mo te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou. Ko te mahi a nga Kai Tiaki, he kawana i te Mana Mauri Whakahaere, kia puta he painga ki nga mema o Ngati Porou. Ko nga Kai Tiaki mo te Kawanatanga hou ka noho hei kamupene, ko taana tino mahi he Kai Tiaki mo te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou. Ka karangatia nga Kai Whakahaere ko Nga Kanohi kua Pootitia. Kei a ratou te mana whakahaere i te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga, mai I te Kamupene Poari Kai Tiaki.
14 nga Kanohi ka pootitia, mai i nga pooti a-iwi ia wha tau. Tokorua nga Kanohi (kua eke nga tau ki te pooti) ka pootitia mai i nga Rohenga Tipuna e whitu (takiwa tetahi ingoa ano) i nga pooti kawanatanga a-iwi. E toru nga wahanga te roa o te noho o nga Kanohi kua Pootitia. Ko te whai kia noho tetahi o nga Kanohi o nga Rohenga Tipuna he noho kaenga.
Nga Rohenga Tipuna e whitu:Mea ka whakatuturutia e Ngati Porou te Whakataunga a-Ture me te Kawanatanga hou, ka noho koia nei te Ropu Kawanatanga ka whiwhi i te puhera whakataunga mai i te Karauna. Ka taea te whakatu te Poari Kai Tiaki, engari kaore e whiwhi nga rawa whakataunga kia tau ra ano te ture whakataunga.
I te wa e whakatutia ana te Poari Kai Tiaki o te Mauri Mana Whakahaere, ka tohua etahi Kai Whakahaere ka karangatia nga "Kai Tiaki Whakauu", kia huaina ano nga Kai Tiaki I pootitia mai i nga pooti tuatahi. I te wa o nga hui tikanga whakahaere, I whakaaro nga mema he tino kaupapa nui tenei kia noho nga Kai Whakahaere no Ngati Porou mo tenei wa. Ko te hua, ka noho ko nga Kanohi o nga hapu e whitu kei runga i Te Haeata nga Kai Tiaki Whakauu mo tenei wa. Ka orite te kaupapa a Te Haeata mo nga hapu, ki ta te Rohenga Tipuna, kia noho koia nei nga Kanohi mo te Kawanatanga hou.
I muri tata mai o te whakatuturutanga, ka whakahaeretia nga pooti kia timata ai nga Kai Tiaki i pootitia o Ngati Porou, nga mahi ma ratou mo te Kawanatanga hou. Whakatau rawatia te ture I te tau 2011, kua tau ke ratou. No te mea, he iti te mana o nga Kai Tiaki Whakauu, ki nga Kai Tiaki Pumau. Ka whai mana ratou i raro i te Pukapuka-a-Ture ki te whakahaere ki te kawana.
I raro i te ture Whakataunga ka taea te whakawhiti:
(a) Nga rawa kei roto i te Puhera Whakataunga ki te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou;
(b) Nga rawa katoa a Te Runanga o Ngati Porou ki te Kawanatanga hou. Kia tau tenei, ka noho ko te Kawanatanga hou te Mana Whakahaere mo Ngati Porou, ka whakakorea Te Runanga o Ngati Porou, ano
(c) Ka whakawhititia nga rawa ika katoa kei Te Runanga o Ngati Porou e pupuri ana, ko ratou hoki te Kaitiaki o te Poari Kai Tiaki o Porou Ariki, ki te Kawanatanga hou. Kia tau tenei ka whakakorea te Poari Kai Tiaki o Porou Ariki. Ka noho ko te Kawanatanga hou te Mana Whakahaere I raro I te ture Maori Fisheries Act.
No reira ka riro i te Kawanatanga hou nga rawa katoa a Ngati Porou kei roto i te Whakataunga a-Ture nga whakamarama, nga rawa katoa a Te Runanga o Ngati Porou me nga rawa ika kei te Poari Kai Tiaki o Porou Ariki i raro i te ture Whakataunga Ika, i te wa o te whakataunga, ka haere tonu nga mahi a nga kamupene apiti a Te Runanga o Ngati Porou me te Poari Kai Tiaki o Porou Ariki, me a ratou kaimahi. Engari, ko te Kawanatanga hou te rangatira o nga kamupene apiti nei.
Me tautoko rawa a Ngati Porou 75%, he whakahou hoki i te ture, mo te Kawanatanga hou, katahi ano ka tau hei mana whakahaere mo te iwi o Ngati Porou, kia taea hoki te whakawhiti nga rawa ika ki te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou. Mea kaore e eke ki tenei kaute 75%, ka noho tonu nga rawa ika i Te Poari Kai Tiaki o Porou Ariki, a ka noho tonu hoki ko Te Runanga o Ngati Porou tona Kai Tiaki. Ka noho hoki hei Mana Whakahaere mo Ngati Porou.
Ko te Whakaaetanga a-Ture te mana o te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou. I runga i nga whakahoki korero mai i nga whanau i nga hui whakapa, anei nga matapono kei roto I taua Whakaaetanga a-Ture:
Mea e hiahia ana koe ki te panui nga ture katoa mo te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou, he kape o te Kai Tiaki a-Ture, te Whakataunga a-Ture, me te Ture Whakatau, ara kei nga tari o Te Puni Kokiri, nga tari o Te Runanga o Ngati Porou kei Turanga me Ruatorea. Kei runga hoki I tenei ipurangi.
Kei nga Kai Tiaki kua pootitia te tikanga ki te hanga he kaupapa whakahaere i te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga Hou. Heoi ano, e rua nga kaupeka. Ko tetahi ka whakaturia hei kamupene whakahaere nga rawa hokohoko. Ko tana mahi he pupuri, he whakahaere, he whakatipu nga rawa whakataunga, me nga rawa kua whakawhitia mai i Te Runanga o Ngati Porou me te Poari Kai Tiaki o Porou Ariki.
Ko tetahi, ka noho hei whakahaere nga tikanga a-iwi, me nga kaupapa papori ma te Kawanatanga hou. Ko tenei kaupeka ka whakaturia hei Poari Kai Tiaki, maana e tiaki nga kaupapa e pa ana ki te matauranga, ki te hauora, ki nga mahi papori, ki nga moni koha ki nga marae, ki nga karahipi matauranga, me etahi atu tumomo kaupapa.
Awhea te whakataunga ka tau?
Mea ka whakatuturutia te Whakataunga a-Ture me te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou, ko te mahi a muri atu he whakahaere te Whakataunga a-Ture i roto i te ture. Ko te tikanga ka whakatauria te Ture i te tau 2011, katahi ano ka whiwhi te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou i nga whakataunga moni me nga rawa.
Awhea nga pooti?
Ko nga pooti mo nga Kai Tiaki I Pootitia, ara hei muri i te whakatuturutanga, mea ra ka momoho, hei muri i te hainatanga i te Whakataunga a-Ture, i mua hoki i te whakapumautanga o te ture.
Ko wai ka whai painga mai i te whakataunga?
Nga uri whai paanga katoa o Ngati Porou e ahei ana ki nga ohaoha, mea kei roto i te rohe e noho ana, kei waho ke ranei. Ma te Kawanatanga Hou e whakahaere nga moni me nga rawa kia whai painga ai nga mema.
Ka pehea te tikanga whakahaere a te Taraipiunara o Waitangi ?
Ko te whakamarama o nga kupu “Te Katoa me te Whakamutunga Whakataunga” (“Full and final settlement” ) e ki ana, ko aua Kai Kereme kei te whakataungia a ratou kereme Tiriti, kaore ratou e ahei ki te hoki ano kia rongona a ratou kereme e te Taraipiunara o Waitangi . Otira, I ata wanangatia e te Runanga. I runga tonu i nga kaupapa e whai ake nei, ka whakatautia e Te Runanga kia haere tika kia rongona e te Karauna. No te mea he roa te tikanga whakahaere a te Taraipiunara, tua atu i tera, he nui nga Kereme Tiriti a Ngati Porou, neke atu te kaute i te 120 (kotahi rau, rua tekau), ko nga pakeke i hao kia rongona i te wa e ora ana ratou. Ko tetahi ano hoki kaore e piki ake te whakatika whakataunga ki a Ngati Porou. No te mea kaore e rongona e te Taraipiunara, kua tono atu a Te Haeata mo tetahi tikanga whakahaere kia rongona nga tangi me nga pouri a te Hunga Kereme. Ka rongona e nga Apiha tiketike a te Karauna. (He panui tua atu kei roto i te Whakataunga a-Ture).
Ka pehea mea kaore e whakatuturutia te Whakataunga a-Ture, me te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga Hou?
Mea kaore e whakatuturutia te tono mo te Whakataunga a-Ture, kaore a Ngati Porou e whai waahi ki te hoki atu ki te Karauna. Mea kaore e whakatuturutia te tono mo te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga hou, me whakaarotia ano tetahi atu tauira.
Kei hea etahi atu panui?
Ka kitea e koe etahi atu panui e pa ana ki te whakatuturutanga, te Whakataunga a-Ture, me te Kawanatanga hou i nga Tari o Te Puni Kokiri, i nga tari o Te Runanga o Ngati Porou kei Turanga me Ruatorea, i runga hoki i tenei ipurangi.
Anei te waahi ki a koe, kia rongo koe mo nga whakahaere e pa ana ki te Whakataunga a-Ture me te Mauri Mana Whakahaere Kawanatanga Hou. Hara mai me o patai, ki te whakatakoto hoki i o whakaaro, ki te pooti hoki. Ki te titiro kei hea nga waahi mo nga hui, perehi ki konei.
Ko tenei panui e whai ake nei ara mo te pooti ake a ia tangata. Mo ratou katoa o Ngati Porou kua eke nga tau ki te tekau ma waru te pakeke, nuku atu ranei, e ahei ana ki te pooti. Ka timata nga pooti i te 5pm Mane 1 Noema 2010, ki te Mane 13 Tihema 2010.
Te Rehita
Mea kei roto to ingoa i te pukapuka rehita o te Iwi o Ngati Porou, ka taea e koe te pooti. Ka taea ano e nga mema o Ngati Porou te rehita i runga i te ipurangi, ki te tuku meera ranei. Haere ki www.ngatiporou.com mea kei te hiahia koe ki te rehita i runga i te ipurangi. Engari, mea ka rehita koe i runga i te ipurangi, me taatia e koe he kape o te pukapuka whakapuakanga, ka whakahoki i nga patai, katahi ka whakahoki ki Te Runanga o Ngati Porou.
Ki te rehita tuku meera, me tuku he pukapuka rehita. Ara nga Pukapuka Rehita kei runga i tenei ipurangi www.ngatiporou.com, kei nga tari o Te Runanga o Ngati Porou ranei, me waea atu ranei ki 0800 NPOROU (0800 676 768) ka inoi atu kia tukuna mai he pukapuka ki a koe.
Mea ka rehita koe i te 5pm i te Paraire 29 Oketopa 2010, ka taea e koe te epa pooti. Mea ka rehita koe, ka huri o tau, i muri o te 5pm i te Paraire 29 Oketopa 2010, ka taea e koe te epa pooti motuhake. Ko te ra kati mo nga rehitatanga motuhake ara ko te Mane 6 Tihema 2010, i te 5pm.
Ko te tikanga Rehita i roto i te pukapuka rehita a Ngati Porou Iwi ko te whakapapa.
Te Pooti
Kei te tono atu ki a koe kia pooti mo nga patai e rua:
Mo ia patai, ka taea e koe te pooti ae, kaore ranei. E wha nga tikanga pooti (engari kotahi anake te kowhiringa ka taea e koe). Anei nga kowhiringa :
Te tuku meera
I runga i te pukapuka pooti, me tohutia e koe te “ae” te “kaore” ranei, ki te taha o ia patai. Tihaetia te pepa pooti, ka puru i roto i te kopaki kei kona, ka tuku meera mai. Kaore e hiahiatia ana he pane kuini mo tenei kopaki.
A-tinana
Ka taea e koe te whakamahi te pukapuka pooti, ka puru i roto I te kopaki kua whakaritea, ka mau ki tetahi tari o Te Puni Kokiri . Ko enei tari kei te whenua katoa. He pouaka pooti kei nga tari o Te Puni Kokiri.
He rarangi o nga tari kei raro nei
Pooti a-ipurangi
Haere ki www.ngatiporou.com ka whai i nga tohutohu. Me tuhia e koe to nama pooti, kei te taha, kei raro i te pepa pooti.
Pooti a-waea pukoro
Patotia to nama pooti, ka pato atu he waahi waatea, ka mutu ka pato I nga reta “DOS”, he waahi waatea ano, ka pato hoki I nga kupu “YES” ko te “NO” ranei, ka whakamutu atu I te pato he waahi waatea. Katahi ka pato atu I nga reta “PSGE”, ka pato he waahi waatea, ka pato I te kupu “YES” ko te “NO” ranei. Hei tauira, mea ko to nama ko ABC123, ka pooti koe ae ki nga patai e rua, ara te Whakataunga a-Ture ( DOS), ka penei to karere waea pukoro:
“ABC123 DOS YES PSGE YES”
Ki te whakatutuki I to karere me tono to pooti a-waea pukoro ki 366
Kaore he utu mo to pooti a-waea pukoro
Kia maumahara ki te pooti mo te DOS tuatahi, a, tuarua mo te PSGE
Ka whiwhi koe he karere waea a-pukoro ki te whakatuturu kua tae atu to pooti. Mea kei te he to pooti, ka whiwhi karere waea a-pukoro koe kia tonoa atu ano to pooti. He mea ngawari noa iho, whai atu i nga tohutohu ka tono ano to pooti.
Nga Pooti Motuhake
Ka ahei nga mema o Ngati Porou kua eke atu ki nga tau pooti, kua rehita hoki i runga i te pukapuka rehita a Ngati Porou, i muri i te 5pm Paraire 29 Oketopa 2010, i mua hoki I te 5pm Mane 6 Tihema 2010 ki te pooti motuhake. (Ka pa tenei ki a ratou kua rehita i mua o te 5pm Mane 6 Tihema 2010.) Ka ahei ano ratou katahi ano ka eke atu nga tau ki te 18.
Kei roto te pukapuka pooti motuhake I te puhera motuhake ka tonoa atu ki a koe . Ka taea tonu e koe te pooti I raro I nga kaupapa e wha. Engari, no te mea he pooti motuhake, ka noho tetahi komiti ki te whiriwhiri ki te whakatuturu enei pooti. Ka kati nga rehita motuhake kotahi wiki i mua o te katinga o nga pooti..
Kia mahara, ka kati nga rehita motuhake i te 5pm Mane 6 Tihema 2010.
Nga Ra Motuhake
| Ka kati nga rehitatanga | 5pm Paraire 29 Oketopa 2010 |
| Ka timata nga pooti | Mane 1 Noema 2010 |
| Ka kati nga rehitatanga motuhake | 5pm Mane 6 Tihema 2010 |
| Ka kati nga pooti a-Iwi me nga pooti motuhake | 5pm Mane 13 Tihema 2010 |
Mehemea e hiahia ana koe ki te panui tua atu mo te whakatuturutanga, te rehita, te tikanga whakahaere pooti ranei, titiro ki runga i te Ipurangi nei.
He pouaka pooti kei ia tari o Te Puni Kokiri. Kei te tuwhera enei tari i roto i te wiki i o ratou wa mahi. [Kia tupato - nga tari e whai whakairo penei ** e whakaatu mai ana he tari iti o Te Puni Kokiri. Kaore he Kaimahi i reira i nga wa katoa]
| Te Tari | Te Wahi |
| Whangarei | Level 2, Taitokerau Maori Trust Board Building 3-5 Hunt St Whangarei |
| Kaitaia ** | Level 2, REAP Building 33 Puckey Ave Kaitaia |
| Auckland | Level 2, Te Puni Kokiri House 12-14 Walls Rd Penrose, Auckland |
| Hamilton | Level 2, Waitomo House 6 Garden Pl Hamilton |
| Rotorua | Level 1, Te Puni Kokiri House 1218-1224 Haupapa St Rotorua |
| Whakatane | 58 Commerce Street Whakatane |
| Tauranga ** | Cnr Christopher St and 11th Ave Tauranga |
| Gisborne | Level 1, Nga Wai e Rua Cnr Lowe St and Reads Quay Gisborne |
| Wairoa Office ** | 54b Queen St Wairoa |
| Hastings Office | Ground Floor, Lowe House 304 Fitzroy Ave Hastings |
| Whanganui | Te Taurawhiri Building 357 Victoria Ave Wanganui |
| Taranaki | Level 1, Cnr Devon St and Currie St New Plymouth |
| Palmerston North ** | 109 Princess St Palmerston North |
| Lower Hutt | Level 1, Bloomfield House 46-50 Bloomfield Terrace Lower Hutt |
| Blenheim ** | Cnr Seymour St and Maxwell Rd Blenheim |
| Nelson ** | Suite 13 Rutherford Mews 31 Selwyn Pl Nelson |
| Christchurch | Level 3, 115 Kilmore Street Christchurch |
| Dunedin ** | Level 1, Colonial House 258 Stuart St Dunedin |
| Invercargill ** | Level 1, Menzies Building 1 Esk Street Invercargill |
